Mirjam Scholten

Maak links uw selectie.

 

 

 

 

Actueel

12-11-2017

Een mooi boekje waarin je je wensen rond het levenseinde kunt vastleggen

http://www.uitgeverijzezz.nl/webwinkel/notities-over-het-einde-van-mijn-leven/

 

12-11-2017

Zorg voor dementen: minder medisch, meer sociaal

In mijn boek citeer ik zorgverlener en socioloog Hugo van der Wedden, die vindt dat zorgverleners meer zouden moeten inzoomen op de demente mens als persoon en minder op de ziekte. Zorginstellingen zijn nu vooral gericht op efficiëntie. Hierdoor staan dementerenden in de kou. Hoogleraar langdurige zorg en dementie Anne-Mei The vertelt dit weekend in de Volkskrant dat ze anders tegen dementerenden aan is gaan kijken: minder medisch, meer sociaal. Zij verdienen ondersteuning in hun ziekte, omdat ze sociale en psychologische pijn lijden. Hetzelfde geldt voor hun mantelzorgende naasten. Ik moet denken aan de vrouw met een zware chronische ziekte die ik een tijdje heb bijgestaan. Zij werd voorheen verzorgd door haar man. Tot die dement werd. De rollen draaiden om. Bijna niet te doen. Driekwart van de mantelzorgers overlijdt eerder dan leeftijdgenoten, soms zelfs voor de demente partner. Toen ik dat in het interview met The las, dacht ik aan mijn vader, niet gezond en belast door het leven met mijn demente moeder. Hij piepte er zomaar tussenuit, vóór mijn moeder overleed.    

 

05-11-2017

Moeten de naasten het zeggen?

Als je diep dement bent, is er gerede kans dat je dokter geen euthanasie wil verlenen. Het alternatief is dat je stervenshulp krijgt als je nog helder bent, dus te vroeg. Als dat al voor jou moeilijk is, hoe zal het dan zijn voor je dierbaren? In de Volkskrant schrijft Henk Blanken, parkinsonpatiënt en daarmee kanshebber op dementie, over de dierbaren, de achterblijvers. 'De dood is een probleem van de levenden,' zo citeert hij de Duitse socioloog Norbert Elias. Blanken schaart zich achter degenen die menen dat, als we iemands zelfbeslissingsrecht respecteren, we ook moeten accepteren dat hij moet kunnen bepalen dat ook anderen dan artsen hem mogen helpen sterven als hij dement is. Nu is hulp bij zelfdoding door niet-artsen strafbaar. Maar los daarvan rijst de vraag hoe dat dan gebeuren moet. Stiekem een middel in de vla doen? Het middel aanreiken zodat de zieke het zelf inneemt, dheeft immers bij diep dementerenden weinig kans van slagen. Wat doe je als je helpt en ze maken afwerende gebaren? Je weet niet wat zij nog ervaren. Was er maar een manier om te meten hoe dementeren zich voelen, hoe gelukkig ze nog zijn. 'Mijn laatste ontluistering', aldus Blanken, 'zal mij ontgaan en alleen mijn achterblijvers verdriet doen'. Laten zij dan maar het moment bepalen wanneer hij zo dement is dat hij niet meer wil leven, vindt hij. De maatstaf is dan: geluk, of het ontbreken daarvan. Omdat dat niet meetbaar is, wordt het een zeer individuele afweging.

Ja, denk ik, daar zit wat in. Maar eh, hoe kan een familie een individuele afweging maken? De oudste broer meent dat vader te zeer lijdt, het jongste zusje ziet dat heel anders. En zo kom ik bij de wilsverklaring, die je bij je volle verstand kunt opstellen. Wijs een vertrouwenspersoon aan die namens jou mag beslissen als het er op aankomt. Waarmee het probleem van de strafbaarheid natuurlijk niet getackeld is. Maar het is een denkrichting. Belangrijk omdat naarmate we veel ouder worden het aantal dementerenden zal stijgen. Daar moet de samenleving wat mee.   

 

      

26-10-2017

Voorbeeldbrief van ikwilmetjepraten.nu

Het is niet voor iedereen eenvoudig met naasten in gesprek te gaan over zijn wensen rond het levenseinde. Agora is initiatiefnemer van ikwilmetjepraten.nu en komt in dat kader met een voorbeeldbrief die je aan iemand kunt sturen met het verzoek over je levenseinde te gaan praten. Misschien nog belangrijker is de checklist die erbij hoort, waarin alle zaken aan de orde komen waarover duidelijkheid zou moeten zijn. Zoals wel of niet meer behandelen, informatie over aan wie je wát wil nalaten en op welke plek je zou willen overlijden. De lijst zorgt op eenvoudige wijze voor de ordening die je nodig hebt als je echt goed wilt praten over zoiets ingewikkelds als je wensen rond je sterven. Het onderwerp staat centraal in het Café Doodgewoon op 1 november in Den Helder, waar ik in verband met mijn boek te gast ben.

 

17-10-2017

Flip Sutorius over de eerste vervolging sinds de wet er is

Hij heeft eind jaren negentig - dus vóór de Euthanasiewet - PvdA-senator Brongersma hulp bij het sterven verleend. Huisarts Flip Sutorius herinnert zich nog goed de trage rechtsgang nadat hij volkomen onverwacht op het OM-matje werd geroepen. De druk, het gevoel geen kant uit te kunnen. Brongersma leed aan het leven. Dat vond Sutorius voldoende reden. De discussie over voltooid leven is nooit weggeweest, maar nu trending topic zoals dat geloof ik heet. Sutorius leeft nu mee met de arts die zal worden vervolgd vanwege euthanasie bij een demente vrouw. Terwijl de arts zo zorgvuldig is geweest, aldus Sutorius. Hij noemt echter niet een belangrijk punt in de aanklacht, namelijk dat de oude vrouw een wilsverklaring had opgesteld die niet duidelijk genoeg was. Terwijl die dat wel zou moeten zijn. Ik ben benieuwd naar de uitkomst van de zaak. Bij Sutorius duurde het proces jarenlang. Dat is natuurljk zenuwslopend. Voor de vervolgde verpleeghuisarts is het in elk geval te hopen dat het proces sneller verloopt.      

  

05-10-2017

Praten over reanimeren: vroegtijdig en met de huisarts

In mijn boek gaat het over wel of niet reanimeren. In Trouw van 26 september ging het er ook over. De cijfers: van de groep kwetsbare ouderen verlaat na reanimatie één op de zeven tot acht levend het ziekenhuis. Neuroloog en advisuer van de Reanimatieraad Michael Kuiper zegt: De angst van ouderen om er totaal zorgafhankelijk uit te komen, is onterecht. Recent onderzoek toont aan dat 90 procent van de ouderen geen of milde neurologische schade oploopt. Ze hebben een goede kwaliteit van leven. Dit is nieuwe informatie, waar artsen van op de hoogte moeten zijn. Zodat ze patiënten goed kunnen voorlichten. Brenda Ott, huisarts in Zeist en onder meer gespecialiseerd in reanimatie bij ouderen, pleit ervoor dat het gesprek over reanimeren vroegtijdig gebeurt en liefst door de huisarts. Het ziekenhuis is niet de beste plek om het erover te hebben. Vaak is er dan druk, spanning en stress. Beter is het dat wordt gesproken in de rust van thuis. Juist de huisarts weet het een en ander over de geschiedenis van de patiënt. Artsen kunnen zeggen daar geen tijd voor te hebben, 'maar dan wordt de werkdag maar langer. Het zijn wel mooie gesprekken.' Als arts wil je weten wat iemand nog voor doelen heeft in het leven. Dat hangt nauw samen met hun behandelwensen.  

 

 

26-09-2017 

Op de site van het Landelijk Expertisecentrum Sterven

Aandacht voor Uiteindelijk in het Inspiratiebulletin van deze organisatie. Met het complete nawoord van het boek.

 

22-09-2017

Thuisarts.nl is een rijke bron van informatie

Met je dokter praten over het levenseinde. Misschien denk je dat hij (of zij) daar niet op zit te wachten? Weet dan dat het juist een belangrijk onderdeel van zijn beroep is te bewerkstelligen dat patiënten op weg naar het einde van hun leven de zorg krijgen die ze nodig hebben. Dat kan ook het achterwege laten van een behandeling zijn. Wat wil de patient? Daarvoor is ACP belangrijk: advance care planning. In een speciale toolkit - een praktische handleiding - is vastgelegd hoe huisartsen het spreken met hun patiënten in hun praktijk kunnen regelen. De praktijkondersteuner heeft een belangrijke rol. Ook staat erin hoe informatie die uit de ACP-gesprekken voortkomt, moet worden gedeeld met onder meer de huisartsenpost, waarnemers en specialisten.

De toolkit is onlangs geactualiseerd. Mijn boek is erin opgenomen als een praktische publicatie waarop artsen hun patiënten kunnen attenderen. Ik besteed in Uiteindelijk aandacht aan de zorg rond het levenseinde en ACP. 

In de handleiding wordt verwezen naar de onafhankelijke, glasheldere website www.thuisarts.nl als informatiebron voor patiënten over het levenseinde. Sla je de sitemap open, dan vind je er in alfabetische volgorde tal van begrippen die met zorg en gezondheid te maken hebben. Zo krijg je een beeld van wat de website te bieden heeft. Onder 'levenseinde' vind je van alles over dat onderwerp.    

 

14-09-2017

Maar hoe werkt dat dodelijke spul eigenlijk?

Coöperatie Laatste Wil heeft een middel gevonden waarmee je zelf je leven kunt beëindigen, waardig, zonder tussenkomst van een arts. En zonder dat je daarvoor medicijnen moet zien te bemachtigen door ze te sparen of uit het buitendsland moet zien te halen. CLW noemt het een conserveermiddel - zonder te vertellen wat dat dan precies is -, legaal verkrijgbaar in Nederland en makkelijk via vele wegen te bestellen. Ze stelt dat ze binnen de kaders van de wet wil werken, reden waarom een werkwijze is ontwikkeld waarbij CWL niet de verstrekker is maar de mensen het middel zelf kunnen verkrijgen. Eind september is er een try-out onder vijftig leden. Als die eenmaal beproefd is, kunnen alle leden, als ze tenminste mininaal een half jaar lid zijn, over deze levenseinde'pil' beschikken. Autonomie ten top.

Esther Pans, advocaat en levenseindedeskundige, zegt in De Stentor dat CWL op het grensvlak zit van wat wettelijk nog kan. De Hoge Raad heeft in 2008 uitgesproken dat praktische hulp bij zelfdoding door niet-artsen niet mag. Pans vindt het riskant dat ook jonge mensen, vanaf achttien jaar, lid kunnen worden en daarmee over een zelfdodingsmiddel kunnen beschikken zonder dat iemand nog naar hen omkijkt. Verder is het middel ook gemakkelijk toe te dienen door iemand anders, bijvoorbeeld de mantelzorger van een dement persoon.

Dit laatste zou volgens mij te ondervangen zijn. Als je het middel via CWL aanschaft, berg je het in een kluisje op, dat alleen biometrisch kan worden geopend. Je kunt voor de zekerheid het kluisje buitenshuis plaatsen. Dan wordt het voor anderen wel lastig de kluis te 'kraken'. 

Ikzelf ben vooral benieuwd naar het sterven met dit poeder. Hoe werkt het precies? Duurt het lang voor je overlijdt of ben je meteen vertrokken? Is er kans op braken en daarmee op mislukking? Welke schade is er dan? Bij euthanasie is er een begeleidend arts en geschiedt het overlijden snel. Als ik naar de dood verlangde en daarbij geen hulp kon of wilde krijgen, zou ik dat antwoord toch eerst echt willen krijgen.  

 

13-07-2017

Derde evaluatie van de Euthanasiewet: wat precies drijft mensen die euthanasie willen?

Het aantal euthanasiegevallen stijgt, zo blijkt uit de derde evaluatie van de Euthanasiewet. In 2015 kreeg 4,5 procent van alle overledenen euthanasie. Dat was in 2010 nog 2,8 procent. Meer mensen vragen erom en artsen honoreren zo'n verzoek vaker. Mensen zijn aardig op de hoogte van de mogelijkheden van de wet, maar velen denken toch nog dat naasten mogen meebeslissen. Misschien dat dit de verklaring is voor de toenemende druk van familie die artsen ervaren? Het aantal mensen dat vroegtijdig met de arts over euthanasie praat, is sinds 2010 verdubbeld. Opvallend en tegelijk vanwege de vergrijzing voorzien is de groei van palliatieve sedatie, waardoor iemand in zijn laatste dagen diep in slaap wordt gebracht. Dat gebeurde in 2015 in 18 procent van de gevallen, tegenover 12 procent in 2010. De onderzoekers geven het advies dat wordt nagegaan welke drijfveren mensen hebben om om euthanasie te vragen. Willen ze zelf over hun lot beschikken, of voelen ze zich te veel, een last voor de omgeving? 

 

06-07-2017 

In Pal voor u

http://palvooru.nl/boek-uiteindelijk/

 

05-07-2017

De levenseindepil: wie het weet mag het zeggen

Wie echt nadenkt over hoe in ons land de levenseindepil - de pil van Drion - op een juiste manier kan worden verstrekt, komt er niet uit. Het wordt al jaren een sympathieke gedachte gevonden: dat mensen die lijden aan het leven en buiten de wettelijke euthanasieboot vallen, aan dat leven autonoom en geheel uit vrije wil een einde maken, zonder hulp van de dokter. Ook mij spreekt het aan. Toch is de pil van Drion er nog steeds niet. Er is namelijk nog geen oplossing voor het beantwoord krijgen van belangrijke vragen, zoals hoe vrijwillig de doodswens is en wat er aan mogelijkheden is om voltooid leven te veranderen in zinvol leven. Het botst: volledige autonomie - 'ik beslis en doe het zelf wel' - en maatschappelijke verantwoordelijkheid: 'er moet getoetst worden'. Verzin daar maar iets op. Vooralsnog is de pil van Drion er, als het om het innemen van medcijnen gaat, alleen in de vorm van uit het buitenland bestelde middelen. Daar is mede dankzij het Peace Pill Handbook en het werk van Stichting De Einder betrouwbare informatie over te vinden. Het is een omweg, maar evengoed een weg.   

 

27-06-2017

Te vinden op Uitvaart.nl

Sinds precies een maand na de lancering van het boek te vinden via uitvaart.nl 

 

22-06-2017

De houdbaarheid van dodelijke middelen in je huis

In de roman Uitval van Fleur Bourgogne vraagt de hoofdpersoon zich af of de dodelijke middelen die ze in huis heeft, eigenlijk een houdbaarheidsdatum hebben. 'Jazeker', zegt levenseindedeskundige Ton Vink, die in mijn boek aan het woord komt. 'Medicijnen in tablet- of poedervorm zijn in de oorspronkelijke verpakking tot tien jaar na de vervaldatum te gebruiken. Daarna neemt de werkzaamheid per tien jaar met ongeveer 10 procent af. Dan moet er dus méér gebruikt worden. Middelen in vloeibare, dus opgeloste vorm, gaan zo'n twee jaar na de vervaldatum al achteruit.' Goed om te weten!

 

21-06-2017

Informeer je goed over niet-reanimeren

Twee internisten kantten zich in de Volkskrant van 16 juni tegen het bestellen van de niet-reanimerenpenning. Daarvoor hadden ze verscheidene argumenten, waartegen de NVVE - als 'uitvinder' van de penning - in het geweer kwam. De kern van de zaak is volgens mij: informeer je goed over de voors en tegens. De artsen schrijven dat iedereen de penning klakkeloos kan bestellen en omhangen zonder zich tevoren goed geïnformeerd te hebben. Zou het helpen als de huisarts hierin een rol vervult? Ikzelf vraag me af of die goed genoeg op de hoogte is, bijvoorbeeld als het de angst betreft om een kasplantje te worden. In mijn boek ga ik nader op de kwestie in. Wie die bladzijden leest, kan goed afwegen of hij onder alle omstandigheden niet gereanimeerd wil worden.    

 

14-06-2017

Huisartsen tegen wetsvoorstel Voltooid leven

De artsenorganisaties KNMG en LHV vinden dat aan het (vooralsnog controversieel verklaarde) wetsvoorstel Voltooid leven te veel praktische en principiële bezwaren kleven. Het leven is complex en de vragen in de laatste levensfase zijn dat zeker. Ook als er de functie stervenshulpverlener bij komt, kan toch de huisarts ongewild betrokken raken. Hoe verhoudt zo'n hulpverlener zich met de taken en verantwoordelijkheden van de dokter? Het past artsen die te maken krijgen met een oudere die de zin van zijn leven kwijt is, om samen met die persoon op zoek te gaan naar wat nodig is het leven zinvol te maken. Daarnaast kunnen ze samen afspreken wat er gebeuren moet als er bijvoorbeeld longontsteking optreedt: behandelen of niet? In een artikel in de Dokter zegt huisarts Marianne Dees:'Ik heb ook kampbewoners in mijn praktijk, voor wie de discussie over voltooid leven op geen enkele manier speelt. Als ik daar kom, zie ik een matrone met verscheidene generaties om haar heen. Een meisje van zes maakt koffie voor de dokter. Door COPD is die oudere mevrouw aan bed gebonden, maar ze voelt zich in geen enkel opzicht overbodig of de anderen tot last. De zorgen en vreugde om de anderen geven haar leven zin. Wij, met een heel andere cuturele achtergrond, hebben al snel het gevoel dat we anderen tot last zijn.' 

  

07-06-2017

Overdracht niet-reanimerenpenning

De niet-reanimerenpenning wordt voortaan uitgegeven door Patiëntenfederatie Nederland. Tien jaar geleden nam de NVVE het initiatief voor deze penning. Tot die tijd bestond er wel een penning, maar die verwees op haar beurt naar een pasje dat de eigenaar bij zich moest dragen.Dat kostte tijd, tijd die in reanimeersituaties juist ontbreekt. De NVVE wilde het beter geregeld hebben. In totaal heeft zij een kleine 40.000 penningen geleverd. Nadeel was dat de verkoop gekoppeld was aan het lidmaatschap. Iets wat mensen kon afschrikken. De Tweede Kamer sprak zich uit voor een neutrale penning. Patiëntenfederatie Nederland heeft aan deze wens gehoor gegeven. Zo blijft de penning hetzelfde, dus herkenbaar voor hulpverleners. Ook de prijs blijft gelijk: 37,50 euro.

Tijdens het congres in Zeist rond de overdracht werd Brenda Ott geïnterviewd, huisarts in deze plaats. Zij heeft voor haar patiënten een standaard niet-reanimerenverklaring gemaakt en ook voor brede verspreiding gezorgd. Ik schrijf erover in het hoofdstuk over de wilsverklaring in mijn boek.

 

05-06-2017

Hugo Borst zaait onrust

Een tijdje geleden zei Hugo Borst in De wereld draait door dat wilsverklaringen één of twee keer per jaar bestendigd moeten worden. Anders zijn ze niet meer geldig. Dat is onjuist. Leden meldden zich ongerust bij de NVVE. Een wilsverklaring blijft haar waarde houden, maar het is wel verstandig om het er met enige regelmaat met de arts over te hebben. Die weet dan wat je precies wilt en kan eventueel adviseren de verklaring te actualiseren. Niets aan de hand dus. Borst doet prima werk met zijn 'kruistocht' tegen slechte verpleeghuiszorg, maar hij is geen levenseinde-expert. Hij moet dus voorzichtig zijn met uitspraken in het openbaar.   

 

03-06-2017

Interview over wel of niet opereren

Vandaag een boeiend interview met oncologisch chirurg Barbara van Leeuwen bij Nieuwsshow op radio 1. In het Academisch Ziekenhuis Groningen is men zich gaan toeleggen op het gesprek met oudere kankerpatiënten over wel of niet opereren. Specialisten zijn dat niet zo gewend. Verpleegkundigen voeren het gesprek gemakkelijker. Patiënten zijn geneigd om zich tegenover hun behandelend arts qua gezondheid beter voor te doen dan ze zijn. Hoe dan ook is het belangrijk dat er meerdere gesprekken worden gevoerd om duidelijk te krijgen wat de dokter te bieden heeft en wat de patiënt eigenlijk wil. Het blijkt nu dat er daardoor minder geopereerd wordt. Dat heeft natuurlijk ook financiële consequenties.   

 

 

01-06-2017

De niet-reanimerenpenning verhuist 

De niet-reanimerenpenning van de NVVE verhuist naar Patiëntenfederatie Nederland en krijgt daarmee algemene erkenning.

 

27-05-2017

Uiteindelijk gelanceerd

Wat was het warm. Maar de hitte op deze zaterdag in het Hemelvaartweekend weerhield tientallen mensen er toch niet van om de  boekpresentatie bij te wonen. Wat een feest hadden we met elkaar! Onderdeel was dat de gasten met elkaar in gesprek gingen over zaken die met het levenseinde te maken hebben. Dat was voor een enkeling even slikken, maar ten slotte werd er gepraat en gediscussieerd. Het werd zeer gewaardeerd.

Vanaf nu houd ik op deze plek de actualiteiten rond het sterven bij.

 

IMG 7200 smallIMG 7240 small

 

 

27-05-2017

Mijn nieuwe site is vandaag online gegaan..